Co to jest białaczka?
Białaczka to nowotwór krwi i szpiku kostnego. Szpik kostny jest gąbczastą tkanką wewnątrz kości, która produkuje: białe i czerwone krwinki oraz płytki krwi. Białe krwinki (leukocyty) chronią organizm przed wirusami i bakteriami. Czerwone krwinki przeprowadzają tlen z płuc do organów ciała. Płytki krwi z kolei odgrywają istotną rolę w procesie krzepnięcia krwi. Wszystkie te podstawowe komórki krwi wytwarzają się stopniowo z komórek macierzystych w szpiku kostnym, jednocześnie regulując równowagę ilościową krwinek. W zdrowym organiźmie do krwi uwalnianie są wyłącznie dojrzałe komórki.
W przypadku białaczki produkcja krwinek zostaje zaburzona. Szpik kostny rozpoczyna uwalnianie niedojrzałych lub wadliwych białych krwinek, zwanych blastami, które nie spełniają swej funkcji, nie chronią organizmu przed infekcjami, zaś zdrowe komórki są produkowane w niewystarczających ilościach.
Białaczki są klasyfikowane jako szpikowe lub limfatyczne, w zależności od rodzaju komórek, z których się wywodzą. Każdy typ dalej dzieli się na ostre lub przewlekłe w zależności od tego jak szybko choroba się rozprzestrzenia. Przewlekłe białaczki rozwijają się wolniej niż te ostre.
Istnieją cztery główne rodzaje białaczki:
ostra białaczka limfoblastyczna (ALL)
ostra białaczka szpikowa (AML)
przewlekła białaczka limfatyczna (CLL)
przewlekła białaczka szpikowa (CML)
Więcej informacji (w języku angielskim) tutaj.
Do nowotorów krwi poza białaczką zaliczamy także m. in. chłoniaka oraz szpiczaka mnogiego. Więcej informacji na temat tych chorób odpowiednio tutaj oraz tutaj (anglojęzyczne źródła).
Białaczka nie jest zaraźliwa!
Objawy
Do najczęstszych objawów ostrej białaczki zaliczamy łatwość powstawania siniaków lub obfite krwawienia (w wyniku niedoboru płytek krwi), bladość lub nieuzasadnione zmęczenie (jako skutek anemii), nawracające infekcje lub długogojące się drobne skaleczenia (w wyniku uszkodzenia białych krwinek). U wielu chorych na przewlekłą białaczkę powyższe objawy nie występują, a choroba zostaje rozpoznana podczas rutynowych badań lekarskich. Należy pamiętać, że powyższe objawy są charakterystyczne dla wielu chorób i nie muszą oznaczać białaczki. Jednakże, ze względu na szybki rozwój ostrej formy tej choroby i ogromną rolę wczesnego zdiagnozowania w procesie leczenia, zaobsewowanie powyższych objawów powinno skonsultować się z lekarzem.
Możliwe przyczyny
Przyczyny tej choroby do dziś pozostają nieznane. Wystawianie się na działanie promieniowania jonizującego oraz benzenu są naukowo potwierdzonymi czynnikami ryzyka rozwoju białaczki, ale nie wyjaśniają większości przypadków.
Leczenie
Celem leczenia jest doprowadzenie do pełnego umorzenia choroby (remisji). Jest to stan, w którym nie ma dowodów na istnienie choroby, obraz krwi i szpiku wraca do normy fizjologicznej, a pacjent – do zdrowia. W przypadku ostrej białaczki remisja utrzymująca się przez pięć lat oznacza całkowite wyleczenie. Ośrodki leczenia białaczki wskazują na rosnącą liczbę pacjentów, którzy są w pełnej remisji po co najmniej pięciu latach od leczenia. Do najczęściej wykorzystywanych metod leczenia należą chemioterapia i radioterapia. Chemioterapia oznacza eliminację wszystkich komórek nowotworowych we krwi przez dożylne lub doustne podawanie zestawu leków (cytostatyków). Jednakże leki te nie są selektywne i zabijają także komórki zdrowe (patrz “Skutki uboczne chemioterapii” poniżej). Dlatego pacjenci często otrzymują transfuzje krwi dla wsparcia leczenia. Antybiotyki są również stosowane jako leczenie wspomagające w celu zwalczania lub unikania infekcji. Radioterapia polega na wykorzystaniu promieniowania jonizującego do zniszczenia chorych komórek. W wielu przypadkach transplantacja szpiku kostnego jest niezbędna przy leczeniu białaczki. Ta metoda umozliwia zastosowanie bardzo silnej chemioterapii lub radioterapii, mających na celu wyeliminowanie naturalnej produkcji komórek krwi przez organizm, po czym przeszczepia się nowe, zdrowe komórki macierzyste w celu wznowienia normalnej funkcji krwiotwórczej szpiku kostnego. Może to trwać kilka miesięcy, podczas których pacjent musi pozostać w izolacji, aby zapobiec zakażeniom, które w tych okolicznościach okazałyby się śmiertelne. Jeśli przeszczepione komórki macierzyste pochodzą od samego pacjenta, zabieg nazywamy transplantacją autogeniczną. Jeśli natomiast szpik pochodzi od dawcy – allogeniczną. Ciągłe badania zmierzają do ulepszenia leków tak, aby w pewnych przypadkach móc doprowadzić do wyleczenia nawet bez konieczności przeszczepu szpiku kostnego.
Skutki uboczne chemioterapii
Poza komórkami nowotworowymi także zdrowe komórki są podatne na działanie chemioterapii. Oznacza to, że chemioterapia ma szereg działań niepożądanych, w tym problemy związane z układem odpornościowym, niedokrwistość, niska liczba płytek krwi, utrata włosów, nudności, biegunka, hemoroidy, mucositis, tymczasowa bezpłodność. Działania niepożądane zależą od rodzaju używanych leków, dawek i od stanu pacjenta. Niektóre leki mogą mieć specyficzne skutki uboczne na działaniu wątroby, serca lub płuc, więc ważne jest, aby te organy regularnie badać przed, w trakcie i po zakończeniu leczenia. Działania niepożądane nie powinny trwać długo po zakończeniu chemioterapii. Dziś można już kontrolować lub ograniczyć niektóre z nich (np. nudności).
Jak zachowywać się w trakcie chemioterapii
A. Dieta: zrównoważona dieta ma pierwszorzędne znaczenie dla zapewnienia odpowiedniej ilości kalorii i zmniejszenia lub uniknięcia utraty wagi. W przypadku wystąpienia nudności należy skonsultować się z lekarzem. W przypadku utraty apetytu może pomóc jedzenie mniejszych ilości żywności, ale częściej w ciągu dnia. Jedz więcej wtedy, kiedy czujesz się silniejszy, np. na śniadanie. Jedzenie co kilka godzin, zanim pojawi się głód, może pomóc również w nudnościach, ponieważ skurcze żołądka nasilają nudności. Należy również pić dużo wody i soków, aby pomóc ciału wyeliminować toksyny pochodzące z leków stosowanych w chemioterapii. Konsumpcję piwa i wina należy skonsultować ze swoim lekarzem.
B. Higiena: Częste mycie rąk zmniejsza szanse na wytworzenie infekcji, a prawidłowa higiena jamy ustnej zapobiega mucositis.
C. Psychologiczne aspekty: Jeśli zauważysz zmiany na swoim ciele lub w nastroju, nie panikuj. Porozmawiaj z lekarzem na ten temat.
D. Seks: Uprawianie seksu podczas chemioterapii jest możliwe, o ile stosowane są zabezpieczenia, aby uniknąć zakażeń, a także aby uniknąć uszkodzenia płodu.
E. Stosowanie innych leków: Należy zapytać lekarza, aby uniknąć działań niepożądanych.
F. Praca: Istnieje możliwość kontynuowania pracy lub nauki, jeżeli organizm na to pozwala, ale należy pamiętać, że najwyższym priorytetem jest zwalczanie białaczki i to może wymagać dodatkowego odpoczynku.
Jak pomóc znajomych lub krewnych z białaczki?
Leczenie białaczki może być ciężkie dla pacjenta zarówno w aspekcie fizycznym, jak i psychicznym. Przebywanie przez długi czas w izolacji jest trudne i łatwo można stracić motywację. Powiedz swoim bliskim, którzy chorują, że mogą na Ciebie liczyć, jak bardzo za nimi tęsknisz i że chcesz, żeby szybko do Ciebie wrócili, tak aby nawet na chwilę nie stracili z oczu wspaniałej nagrody, jaka ich czeka, jeśli to przetrzymają: powrót do życia. Należy pamiętać, że u pacjentów chorych na białaczkę występuje wyższe niż normalnie ryzyko zachorowań, ponieważ chemioterapia obniża liczbę ich białych krwinek (komórki odpowiedzialne za odporność organizmu przed infekcjami), więc będziesz musiał myć ręce częściej, a jeśli masz katar lub kaszel, zachowaj pewien dystans. Pacjenci są również słabsi niż zwykle i mogą nie być w stanie uczestniczyć we wszystkich dotychczasowych zajęciach. Nie zapomnij zorganizować lub zaprosić ich do aktywności, w których mogą brać udział. Polecamy tę stronę, jeśli masz wśród bliskich nastolatków z rakiem.
